วรรณคดี หมายถึงอะไร? สรุปเข้าใจง่าย พร้อมตัวอย่าง

Q: วรรณคดี กับ วรรณกรรม เหมือนหรือต่างกันอย่างไรคะ/ครับครู? และวรรณคดีไทยจัดอยู่ในกลุ่มไหน?

เป็นคำถามที่ดีมากครับ! เข้าใจง่าย ๆ คือ วรรณกรรมไทย หมายถึง งานเขียนทุกประเภทของไทยเลยครับ ไม่ว่าจะเป็นนวนิยาย เรื่องสั้น บทกวี หรือบทความ ส่วน วรรณคดีไทย คือ ส่วนหนึ่ง ของวรรณกรรมไทยเหล่านั้น โดยเป็นงานเขียนที่ได้รับการยกย่องว่า แต่งดีเป็นพิเศษ มีคุณค่าสูงทั้งด้านภาษา เนื้อหา และอารมณ์ความรู้สึกครับ ดังนั้น วรรณคดีไทยทุกเรื่องคืองานวรรณกรรมไทย แต่งานวรรณกรรมไทยทุกเรื่องไม่จำเป็นต้องเป็นวรรณคดีไทยเสมอไปครับ

Q: ทำไมหนังสือบางเล่มถึงถูกเรียกว่า วรรณคดี แต่บางเล่มถึงไม่ถูกเรียก ทั้ง ๆ ที่ก็เป็นเรื่องแต่งเหมือนกัน?

การที่หนังสือเล่มหนึ่งจะถูกยกย่องเป็น วรรณคดี นั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเป็นเรื่องแต่งหรือไม่แต่งเท่านั้นครับ แต่ต้องมีคุณสมบัติสำคัญหลายประการประกอบกัน เช่น มีการใช้ภาษาที่สละสลวย มีศิลปะการประพันธ์ที่ยอดเยี่ยม (คุณค่าทางวรรณศิลป์), เนื้อหามีสาระ ให้ข้อคิด คติสอนใจ หรือสะท้อนภาพสังคมได้อย่างลึกซึ้ง, สามารถสร้างอารมณ์ความรู้สึกร่วมแก่ผู้อ่านได้ดี และที่สำคัญคือคุณค่าเหล่านั้นยังคงอยู่แม้เวลาจะผ่านไปนานเท่าใด (ความเป็นอมตะ) นี่จึงเป็น ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ที่สำคัญในการแยกแยะครับ

Q: วรรณคดีไทยมีทั้งแบบมุขปาฐะและแบบลายลักษณ์อักษรใช่ไหมครับ/คะ?

ถูกต้องครับ วรรณคดีไทยมีทั้งสองแบบเลยครับ! วรรณคดีมุขปาฐะ คือ วรรณคดีที่เล่าสืบต่อกันมาแบบปากต่อปาก ไม่ได้มีการจดบันทึกเป็นตัวอักษรในยุคแรก ๆ เช่น เพลงพื้นบ้าน นิทานพื้นบ้าน ปริศนาคำทายต่าง ๆ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ที่สะท้อนวิถีชีวิตดั้งเดิม วรรณคดีลายลักษณ์ คือ วรรณคดีที่มีการจดบันทึกเป็นตัวอักษร ทำให้สามารถเก็บรักษาและสืบทอดมาถึงคนรุ่นหลังได้ เช่น ไตรภูมิพระร่วง หรือ เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ครับ

Q: การเรียนรู้เรื่องวรรณคดีไทยมีประโยชน์กับนักเรียนในยุคปัจจุบันอย่างไรบ้างคะ/ครับ?

ประโยชน์เยอะมากเลยครับ! การศึกษา ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย และตัวบทวรรณคดีต่าง ๆ ช่วยให้เรา: เข้าใจรากเหง้า วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ของชาติไทย พัฒนาทักษะการใช้ภาษาไทย ทั้งการอ่าน การเขียน การคิดวิเคราะห์ และการตีความ เสริมสร้างจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ ได้รับข้อคิดและคติสอนใจที่ดีงาม มาปรับใช้ในการดำเนินชีวิต เห็นคุณค่าและความงดงามของภาษาไทย ทำให้เกิดความภาคภูมิใจในมรดกของชาติครับ

วันนี้ครูจะพาทุกคนมาสร้าง ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ที่สำคัญกันครับ เราจะมาไขข้อข้องใจว่าคำว่า "วรรณคดี" ที่เราได้ยินกันบ่อย ๆ นั้น แท้จริงแล้วหมายถึงอะไรกันแน่? ลักษณะแบบไหนถึงจะเรียกว่าวรรณคดี และวรรณคดีไทยมีอะไรน่าสนใจบ้าง — วรรณคดี หมายถึงอะไร? สรุปเข้าใจง่าย พร้อมตัวอย่าง

สวัสดีครับน้อง ๆ นักเรียน และผู้ที่รักภาษาไทยทุกท่าน! วันนี้ครูจะพาทุกคนมาสร้าง ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ที่สำคัญกันครับ เราจะมาไขข้อข้องใจว่าคำว่า "วรรณคดี" ที่เราได้ยินกันบ่อย ๆ นั้น แท้จริงแล้วหมายถึงอะไรกันแน่? ลักษณะแบบไหนถึงจะเรียกว่าวรรณคดี และวรรณคดีไทยมีอะไรน่าสนใจบ้าง ตามมาทำความเข้าใจไปพร้อม ๆ กันเลยครับ!

วรรณคดีคืออะไร? ความหมายที่แท้จริง

เพื่อให้เข้าใจ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย อย่างถ่องแท้ เรามาเริ่มจากความหมายของคำว่า "วรรณคดี" กันก่อนครับ ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน วรรณคดี หมายถึง:

วรรณกรรมหรืองานเขียนที่ได้รับการยกย่องว่าแต่งดี มีสาระ และมีคุณค่าทางวรรณศิลป์เป็นเลิศ
หนังสือที่แต่งขึ้นอย่างถูกต้องตามหลักภาษา มีการใช้ภาษาอย่างประณีต สละสลวย สามารถสื่อความหมายได้ชัดเจน และก่อให้เกิดอารมณ์สะเทือนใจแก่ผู้อ่านในทางที่ดีงาม

ดังนั้น วรรณคดีไทย จึงหมายถึง งานประพันธ์ของไทยที่ได้รับการยกย่องว่ามีคุณค่าสูง ทั้งในด้านเนื้อหาที่ให้ข้อคิด คติธรรม และในด้านศิลปะการใช้ภาษาไทยได้อย่างงดงาม ทำให้ผู้อ่านเกิดความซาบซึ้งและเข้าใจในแง่มุมต่าง ๆ ของชีวิตและวัฒนธรรมไทย ตัวอย่างวรรณคดีไทยที่สำคัญ เช่น ไตรภูมิพระร่วง, ลิลิตพระลอ, รามเกียรติ์, ขุนช้างขุนแผน, อิเหนา, พระอภัยมณี, สามก๊ก (ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)), และมัทนะพาธา ครับ

จุดกำเนิดคำว่า 'วรรณคดี' ในบริบทไทย

การใช้คำว่า "วรรณคดี" เพื่อประเมินคุณค่าของงานเขียนในประเทศไทยนั้น มีจุดเริ่มต้นที่สำคัญในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) โดยปรากฏในพระราชกฤษฎีกาตั้ง "วรรณคดีสโมสร" เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2457 ซึ่งถือเป็นหมุดหมายสำคัญในการสร้างมาตรฐานและส่งเสริมงานเขียนที่มีคุณภาพในประเทศไทยครับ

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีบทบาทสำคัญต่อการวางรากฐานวรรณคดีไทยสมัยใหม่

แก่นแท้ของวรรณคดีไทย: ลักษณะสำคัญที่ควรรู้

เพื่อให้เข้าใจ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ได้ดียิ่งขึ้น เรามาดูกันว่าอะไรคือลักษณะสำคัญที่ทำให้งานเขียนชิ้นหนึ่งถูกยกย่องเป็นวรรณคดี:

คุณค่าทางวรรณศิลป์ (Artistic Value): การใช้ภาษาไทยได้อย่างไพเราะ สร้างสรรค์ มีชั้นเชิงทางโวหารและฉันทลักษณ์ (ในกรณีที่เป็นร้อยกรอง)
เนื้อหาสาระ (Content Value): ให้ข้อคิด คติสอนใจ สะท้อนภาพสังคม วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ หรือปรัชญาชีวิตของคนไทย
พลังทางอารมณ์ (Emotional Impact): สามารถสื่อสารอารมณ์ความรู้สึกต่าง ๆ ไปยังผู้อ่านได้อย่างลึกซึ้ง ทำให้เกิดความประทับใจหรือความสะเทือนใจในทางที่ดี
ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ (Originality & Creativity): มีความแปลกใหม่ในด้านแนวคิด โครงเรื่อง หรือกลวิธีการนำเสนอ
ความเป็นอมตะ (Timelessness): คุณค่าและเนื้อหาของเรื่องยังคงทันสมัย สามารถเข้าถึงและให้ข้อคิดแก่ผู้อ่านได้ทุกยุคทุกสมัย

ประเภทของวรรณคดีไทย (แบ่งตามการถ่ายทอด)

ส่วนหนึ่งของ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย คือการรู้จักประเภทของวรรณคดี ซึ่งโดยหลักแล้วแบ่งตามลักษณะการถ่ายทอดได้ 2 ประเภท คือ:

วรรณคดีมุขปาฐะ (Oral Literature): คือ วรรณคดีไทยที่เล่าสืบต่อกันมาแบบปากต่อปาก ไม่ได้บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น เพลงกล่อมเด็ก เพลงพื้นบ้าน นิทานปรัมปรา ตำนานพื้นเมือง ซึ่งสะท้อนความเชื่อและวิถีชีวิตของคนไทยในแต่ละท้องถิ่น
วรรณคดีลายลักษณ์ (Written Literature): คือ วรรณคดีไทยที่ได้รับการจดบันทึกเป็นตัวอักษร ทำให้สามารถสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน เช่น ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง, ไตรภูมิพระร่วง, ลิลิตพระลอ, เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน เป็นต้น

นอกจากนี้ วรรณคดีไทยยังจำแนกตามลักษณะเนื้อหาได้อีกหลากหลาย เช่น วรรณคดีศาสนา (เช่น ปฐมสมโพธิกถา), วรรณคดีคำสอน (เช่น กฤษณาสอนน้องคำฉันท์), วรรณคดีนิราศ (เช่น นิราศภูเขาทอง), และวรรณคดีบทละคร (เช่น อิเหนา, รามเกียรติ์) ครับ

วรรณคดีไทย กับ วรรณกรรมไทย ต่างกันอย่างไร?

เพื่อให้เข้าใจ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ได้อย่างชัดเจน เราควรทราบความแตกต่างระหว่าง "วรรณคดีไทย" และ "วรรณกรรมไทย" ครับ:

วรรณกรรมไทย: หมายถึง งานเขียนของไทยทุกชนิด ทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นนวนิยาย เรื่องสั้น บทกวี บทความ หรือแม้แต่บันทึกต่าง ๆ
วรรณคดีไทย: คือ ส่วนหนึ่งของวรรณกรรมไทย โดยเป็น วรรณกรรมไทยที่ได้รับการคัดเลือกและยกย่องว่ามีคุณค่าสูงส่ง ทั้งทางด้านวรรณศิลป์ เนื้อหา และผลกระทบต่อผู้อ่านและสังคม

ดังนั้น วรรณคดีไทยทุกเรื่องคืองานวรรณกรรมไทย แต่ไม่ใช่งานวรรณกรรมไทยทุกชิ้นที่จะถูกจัดว่าเป็นวรรณคดีไทยครับ

ประโยชน์และความสำคัญของการศึกษาวรรณคดีไทย

การเรียนรู้และศึกษา ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย รวมถึงตัวบทวรรณคดีต่าง ๆ มีคุณค่าและประโยชน์มากมายครับ:

สืบทอดมรดกทางวัฒนธรรม: วรรณคดีไทยเป็นกระจกสะท้อนประวัติศาสตร์ สังคม ค่านิยม และภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ
พัฒนาทักษะทางภาษา: ได้เรียนรู้ศัพท์สำนวน โวหาร และความงามของภาษาไทย
เสริมสร้างคุณธรรมและจริยธรรม: ข้อคิดจากวรรณคดีช่วยขัดเกลาจิตใจและสอนการดำเนินชีวิต
กระตุ้นจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์: เรื่องราวและตัวละครในวรรณคดีช่วยเปิดโลกทัศน์
สร้างความภาคภูมิใจในความเป็นไทย: การได้ชื่นชมผลงานอันทรงคุณค่าของชาติ

สรุปแล้ว "วรรณคดีหมายถึง" สิ่งที่มีคุณค่าลึกซึ้งกว่าแค่ตัวอักษรบนหน้ากระดาษ การทำความเข้าใจ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย จะช่วยให้เรารู้จักรากเหง้าของตนเอง ชื่นชมความงามของภาษา และได้รับข้อคิดดี ๆ มาปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีความสุขครับ

ครูหวังว่าบทความนี้จะช่วยให้น้อง ๆ และผู้ที่สนใจ ได้รับความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับวรรณคดีไทยเพิ่มมากขึ้นนะครับ แล้วพบกันใหม่ในบทความต่อไปครับ!

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: วรรณคดี กับ วรรณกรรม เหมือนหรือต่างกันอย่างไรคะ/ครับครู? และวรรณคดีไทยจัดอยู่ในกลุ่มไหน?

ตอบ:

เป็นคำถามที่ดีมากครับ! เข้าใจง่าย ๆ คือ วรรณกรรมไทย หมายถึง งานเขียนทุกประเภทของไทยเลยครับ ไม่ว่าจะเป็นนวนิยาย เรื่องสั้น บทกวี หรือบทความ ส่วน วรรณคดีไทย คือ "ส่วนหนึ่ง" ของวรรณกรรมไทยเหล่านั้น โดยเป็นงานเขียนที่ได้รับการยกย่องว่า "แต่งดีเป็นพิเศษ" มีคุณค่าสูงทั้งด้านภาษา เนื้อหา และอารมณ์ความรู้สึกครับ ดังนั้น วรรณคดีไทยทุกเรื่องคืองานวรรณกรรมไทย แต่งานวรรณกรรมไทยทุกเรื่องไม่จำเป็นต้องเป็นวรรณคดีไทยเสมอไปครับ

ถาม: ทำไมหนังสือบางเล่มถึงถูกเรียกว่า "วรรณคดี" แต่บางเล่มถึงไม่ถูกเรียก ทั้ง ๆ ที่ก็เป็นเรื่องแต่งเหมือนกัน?

ตอบ:

การที่หนังสือเล่มหนึ่งจะถูกยกย่องเป็น "วรรณคดี" นั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเป็นเรื่องแต่งหรือไม่แต่งเท่านั้นครับ แต่ต้องมีคุณสมบัติสำคัญหลายประการประกอบกัน เช่น มีการใช้ภาษาที่สละสลวย มีศิลปะการประพันธ์ที่ยอดเยี่ยม (คุณค่าทางวรรณศิลป์), เนื้อหามีสาระ ให้ข้อคิด คติสอนใจ หรือสะท้อนภาพสังคมได้อย่างลึกซึ้ง, สามารถสร้างอารมณ์ความรู้สึกร่วมแก่ผู้อ่านได้ดี และที่สำคัญคือคุณค่าเหล่านั้นยังคงอยู่แม้เวลาจะผ่านไปนานเท่าใด (ความเป็นอมตะ) นี่จึงเป็น ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ที่สำคัญในการแยกแยะครับ

ถาม: วรรณคดีไทยมีทั้งแบบมุขปาฐะและแบบลายลักษณ์อักษรใช่ไหมครับ/คะ?

ตอบ:

ถูกต้องครับ วรรณคดีไทยมีทั้งสองแบบเลยครับ!

วรรณคดีมุขปาฐะ คือ วรรณคดีที่เล่าสืบต่อกันมาแบบปากต่อปาก ไม่ได้มีการจดบันทึกเป็นตัวอักษรในยุคแรก ๆ เช่น เพลงพื้นบ้าน นิทานพื้นบ้าน ปริศนาคำทายต่าง ๆ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ที่สะท้อนวิถีชีวิตดั้งเดิม
วรรณคดีลายลักษณ์ คือ วรรณคดีที่มีการจดบันทึกเป็นตัวอักษร ทำให้สามารถเก็บรักษาและสืบทอดมาถึงคนรุ่นหลังได้ เช่น ไตรภูมิพระร่วง หรือ เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ครับ

ถาม: การเรียนรู้เรื่องวรรณคดีไทยมีประโยชน์กับนักเรียนในยุคปัจจุบันอย่างไรบ้างคะ/ครับ?

ตอบ:

ประโยชน์เยอะมากเลยครับ! การศึกษา ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย และตัวบทวรรณคดีต่าง ๆ ช่วยให้เรา:

เข้าใจรากเหง้า วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ของชาติไทย
พัฒนาทักษะการใช้ภาษาไทย ทั้งการอ่าน การเขียน การคิดวิเคราะห์ และการตีความ
เสริมสร้างจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์
ได้รับข้อคิดและคติสอนใจที่ดีงาม มาปรับใช้ในการดำเนินชีวิต
เห็นคุณค่าและความงดงามของภาษาไทย ทำให้เกิดความภาคภูมิใจในมรดกของชาติครับ

ถาม: ถ้าอยากเริ่มอ่านวรรณคดีไทย ควรเริ่มจากเรื่องไหนดีคะ/ครับครู สำหรับผู้เริ่มต้น?

ตอบ:

เป็นคำถามที่ดีสำหรับคนที่อยากเริ่มต้นทำความเข้าใจ ความรู้พื้นฐานทางวรรณคดีไทย ครับ! สำหรับผู้เริ่มต้น ครูแนะนำให้ลองเริ่มจากเรื่องที่อ่านสนุกและไม่ซับซ้อนมากนัก เช่น:

นิทานชาดกต่าง ๆ: เช่น มโหสถชาดก (ปัญญาสชาดก) หรือทศชาติชาดกบางเรื่องที่นำมาเล่าใหม่ให้อ่านง่าย
วรรณคดีที่มีลักษณะเป็นนิทานหรือเรื่องเล่า: เช่น พระอภัยมณี (อาจจะเลือกอ่านบางตอนที่สนุก ๆ ก่อน), สังข์ทอง, หรือนิทานพื้นบ้านที่ถูกนำมาเรียบเรียงใหม่
วรรณคดีคำสอนสั้น ๆ: เช่น สุภาษิตพระร่วง หรือ โคลงโลกนิติ (อาจจะเลือกอ่านเป็นบท ๆ ที่สนใจ)
นิราศบางเรื่อง: เช่น นิราศภูเขาทองของสุนทรภู่ ซึ่งใช้ภาษาสละสลวยและไม่ยาวจนเกินไป

สิ่งสำคัญคือเลือกเรื่องที่เรารู้สึกสนใจก่อนครับ แล้วค่อย ๆ ขยับไปอ่านเรื่องที่ยากขึ้น หรืออาจจะลองหาฉบับที่เรียบเรียงสำหรับเยาวชนมาอ่านเพื่อปูพื้นฐานก่อนก็ได้ครับ ขอให้สนุกกับการอ่านวรรณคดีไทยนะครับ!