ตัวอย่างการใช้สำนวนไทยในชีวิตประจำวัน: เรียนรู้ผ่านสถานการณ์
สวัสดีครับนักเรียนทุกคน หลังจากที่เราได้ทำความรู้จักความหมายของ สำนวนไทย และสำรวจ สำนวนในหมวดสัตว์ กันไปแล้ว ในบทความนี้ผมจะทำให้นักเรียนเห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น โดยการยกตัวอย่างการนำสำนวนเหล่านี้ไปใช้ในสถานการณ์จริงครับ
หัวใจสำคัญของการใช้สำนวน คือการใช้ให้ถูกบริบทและสถานการณ์ ซึ่งจะทำให้การสื่อสารของเรามีสีสัน คมคาย และแสดงให้เห็นถึงความเข้าใจในภาษาไทยอย่างลึกซึ้ง เรามาดูตัวอย่างไปพร้อม ๆ กันเลยครับ
สถานการณ์ที่ 1: การทำงานกลุ่ม
เรื่องมีอยู่ว่า: มานะ มานี และปิติ ได้รับมอบหมายให้ทำรายงานกลุ่ม โดยมานะและมานีช่วยกันค้นคว้าข้อมูลและจัดทำรูปเล่มอย่างหนัก แต่ปิติไม่เคยมาช่วยงานเลย จนกระทั่งวันส่งงาน ปิติกลับเป็นคนนำรายงานไปส่งครูแต่เพียงผู้เดียว
บทสนทนา:
มานะ: "เราสองคนเหนื่อยกันแทบแย่กับรายงานเล่มนี้"
มานี: "นั่นสิ แต่ดูปิติทำเข้าสิ ไม่เคยมาช่วยเลย พอถึงเวลาเอาหน้ากลับรีบเอารายงานไปส่งครูคนเดียว แบบนี้เขาเรียกว่า ชุบมือเปิบ ชัด ๆ"
สำนวนที่ใช้และคำอธิบาย:
- ชุบมือเปิบ: หมายถึง การฉวยเอาผลประโยชน์หรือผลงานของผู้อื่นมาเป็นของตนโดยที่ตนเองไม่ได้ลงทุนลงแรง. ในสถานการณ์นี้ มานีใช้สำนวน "ชุบมือเปิบ" เพื่อตำหนิพฤติกรรมของปิติที่ฉวยเอาความดีความชอบจากผลงานที่คนอื่นทำ โดยที่ตัวเองไม่ได้ช่วยเหลือเลย
สถานการณ์ที่ 2: การวางแผนชีวิต
เรื่องมีอยู่ว่า: สมชายกำลังเรียนอยู่ปีสุดท้าย เขาทั้งเรียนหนักและทำงานพิเศษไปพร้อม ๆ กัน ทำให้ผลการเรียนตกลงและร่างกายก็อ่อนเพลีย คุณพ่อจึงเข้ามาให้คำแนะนำ
บทสนทนา:
พ่อ: "ช่วงนี้พ่อเห็นลูกดูเหนื่อย ๆ นะ ผลการเรียนก็ตกลงไป เกิดอะไรขึ้น"
สมชาย: "ผมพยายามจะทำงานพิเศษเก็บเงินเยอะ ๆ ไปพร้อมกับทำเกรดให้ดีครับพ่อ แต่ดูเหมือนจะไม่ไหว"
พ่อ: "การตั้งใจทำทั้งสองอย่างเป็นเรื่องดี แต่ถ้ามันหนักเกินไปจะกลายเป็นการ จับปลาสองมือ นะลูก สุดท้ายอาจจะทำได้ไม่ดีสักอย่าง ลองจัดลำดับความสำคัญดูใหม่ดีไหม"
สำนวนที่ใช้และคำอธิบาย:
- จับปลาสองมือ: หมายถึง การที่คน ๆ หนึ่งทำสิ่งใดที่ยากพร้อม ๆ กัน ทำให้ล้มเหลวทั้งสองสิ่ง. คุณพ่อใช้สำนวนนี้เพื่อเตือนสติสมชายว่า การพยายามทำสองสิ่งที่ต้องใช้สมาธิและความทุ่มเทสูงไปพร้อมกัน อาจส่งผลเสียต่อทั้งการเรียนและการทำงานได้
สถานการณ์ที่ 3: การซื้อของตามเพื่อน
เรื่องมีอยู่ว่า: วารีอยากได้กระเป๋าแบรนด์เนมใบใหม่ตามเพื่อน ๆ ทั้งที่เพิ่งซื้อใบใหม่ไปเมื่อเดือนที่แล้ว คุณแม่จึงอดเป็นห่วงไม่ได้
บทสนทนา:
วารี: "คุณแม่คะ หนูอยากได้กระเป๋าใบใหม่จังเลย เพื่อน ๆ ในกลุ่มเขามีรุ่นนี้กันหมดแล้ว"
แม่: "เพิ่งซื้อไปไม่ใช่หรือลูก เราจะ เห็นช้างขี้ ขี้ตามช้าง ไม่ได้นะ เราต้องรู้จักประมาณตนและใช้เงินให้เหมาะสมกับฐานะของเรา ไม่ใช่ฟุ่มเฟือยตามคนอื่นไปเสียหมด"
สำนวนที่ใช้และคำอธิบาย:
- เห็นช้างขี้ ขี้ตามช้าง: เป็นสำนวนที่มีความหมายว่า การทำเลียนแบบคนใหญ่คนโตหรือคนมั่งมี โดยไม่พิจารณาถึงฐานะหรือกำลังของตนเอง ซึ่งอาจนำไปสู่ความเดือดร้อนได้ คุณแม่ใช้สำนวนนี้เพื่อสอนวารีเรื่องการรู้จักประมาณตนและไม่ใช้จ่ายเกินตัวเพียงเพราะต้องการมีเหมือนคนอื่น
สถานการณ์ที่ 4: การเก็บความลับ
เรื่องมีอยู่ว่า: สุดากำลังปรึกษาเรื่องส่วนตัวกับสมศรี แต่เธอไม่แน่ใจว่าจะเล่าให้วิภาฟังดีหรือไม่
บทสนทนา:
สุดา: "ฉันมีเรื่องกลุ้มใจมากเลยสมศรี อยากจะเล่าให้วิภาฟังด้วย แต่ก็ไม่แน่ใจ"
สมศรี: "ถ้าเป็นเรื่องสำคัญ ฉันว่าอย่าเพิ่งเล่าให้วิภาฟังเลยนะ เธอเป็นพวก ฆ้องปากแตก เดี๋ยวพรุ่งนี้ก็รู้กันทั้งห้องพอดี"
สำนวนที่ใช้และคำอธิบาย:
- ฆ้องปากแตก: หมายถึง คนที่เก็บความลับไม่อยู่ ชอบนำเรื่องที่ได้ยินได้ฟังไปโพนทะนาต่อ. สมศรีใช้สำนวนนี้เพื่อเตือนสุดาเกี่ยวกับนิสัยของวิภาว่าไม่เหมาะที่จะรับฟังเรื่องที่เป็นความลับ
ผมหวังว่าตัวอย่างเหล่านี้จะทำให้นักเรียนเข้าใจวิธีการนำสำนวนไทยไปประยุกต์ใช้ในสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ดียิ่งขึ้นนะครับ การฝึกสังเกตและนำไปใช้อย่างถูกต้อง จะทำให้ทักษะภาษาไทยของนักเรียนพัฒนาขึ้นอย่างแน่นอนครับ
